یاشار

/* /*]]>*/ مباني نظري الگوي تدريس: عوامل زيادي ساخت و بنيان الگوهاي تدريس را پايه‌ريزي مي‌كند و استحكام مي‌بخشد. از دسته عوامل بسياري اثرگذار، ديدگاه‌ها يا رويكردهاي روان‌شناختي هستند. كه ديدگاه استفاده شده در اين طرح درس مربوط به نظريه فراشناخت است. فراشناخت عبارت است از آگاهي،  كنترل و هدايت سازمان شناخت خود. اگر در نظر بگيريم كه شناخت در جايي روي مي‌دهد كه در آنجا عمليات ذهني، چون مقايسه، استنباط، استقرار و ... انجام مي‌گيرد. فراشناخت انجام دادن عمليات آگاهانه بر كاركرد اعمالي است كه در ذهن اتفاق مي‌افتد. اين عمليات به سئوالاتي از قبيل: «چگونه مقايسه انجام گرفت، چرا بايد مقايسه انجام شود، بهترين رده مقايسه چيست و ...) انجام مي‌پذيرد. افزون براي فراشناخت عناصري را دربرمي‌گيرد كه مهمترين عنصر آن فراحافظه است. منظور از فراحافظه، آگاهي بر كاركرد حافظه است يعني اينكه، اطلاعات چگونه نگه داشته مي‌شوند، چگونه اطلاعات را مي‌توان از حافظه بيرون كشيد و ... گفتني است كه با آموزشهاي مبتني بر نظريه فراشناخت يادگيرنده مسئوليت يادگيري خود را به عهده مي‌گيرد و نقش معلم در اين ميان، نقش زمينه‌سازي و فراهم‌آوري امكانات لازم براي يادگيري است. بر اساس نظريه فراشناخت يادگيرنده راه يادگرفتن را مي‌آموزد. طرح نظريه فراشناخت در شكل زير به خوبي نشان داده شده است. آگاهي، كنترل، هدايت                                                     عناصر ذهني   ذهن                                                                                                        محرك‌ها              رفتارها   شكل 1. طرح نظريه يادگيري فراشناخت     به طور كلي هدف اساسي نظريه فراشناخت كمك به دانش‌آموز براي انديشيدن و پرورش مهارت فكر كردن است. مطابق جريان‌هاي جهاني مربوط به آموزش، پرداختن به انديشيدن و داشتن مردمان فرهيخته و اهل انديشه، شاخص توسعه‌يافتگي به شمار مي‌آيد. افزودن بر هدف ياد شده، يكي ديگر از اهداف آموزش فراشناخت، پرورش مهارت‌هاي انتقال ياد گرفته‌ها به موقعيت‌هاي متعدد است.       نمونه طرح درس براساس روش فعال تدريس مشخصات كلي نام درس: روان‌شناسي سال سوم انساني         تعداد شاگرد: 24 نفر                        صفحه كتاب : 81 ـ 80 موضوع درس: نواحي چهارگانه قشر خاكستري    مدت جلسه: 70 دقيقه             نام دبير : سيد خالد حسيني   هدف كلي آشنا شدن شاگرادان با نواحي چهارگانه در قشر خاكستري مغز هــــدف هـــــاي يــــــادگــــــــيري       هدف‌ درسي (جزئي)                   انتظار مي‌رود شاگردان بعد از پايان اين درس بدانند:               1 ـ كه قشر خاكستري مغز به لوب‌هاي چهارگانه تقسيم مي‌شوند.               2 ـ با انواع لوب‌هاي چهارگانه آشنا مي‌شوند. 7 ـ          3 ـ نام هر كدام از لوب‌ها را مي‌دانند.               4 ـ كار هر لوب را مي‌دانند.               5 ـ با انواع ادراكات مربوط به هر لوب آشنا مي‌شوند.               6 ـ با جايگاه قرار گرفتن هر لوب در قشر خاكستري مغز آشنا مي‌شوند. هدف‌هاي رفتاري ورودي     انتظار مي‌رود شاگردان قبل از تدريس درس جديد بتوانند: 1 ـ چند بخش از فرآيند شناختي را نام ببرند. 2 ـ نحوه‌ي ادراك بينايي را از پايين‌ترين سطح پردازش تا بالاترين توضيح دهند. 3 ـ وضعيت و نحوه‌ي اطلاعات مربوط به حوزه بينايي را از روي تصوير ص 79 بيان كنند. 4 ـ ساختمان قشر خاكستري مغز را نام ببرند. خروجي انتظار مي‌رود دانش‌آموزان بعد از پايان جديد بتوانند: 1 ـ انواع لوب‌ها را نام ببرند. 2 ـ عملكرد هر لوب را توضيح دهند. 3 ـ جايگاه هر لوب را در قشر خاكستري مغز بگويند. 4 ـ كار هر لوب را با هم مقايسه كنند. 5 ـ شكل قشر خاكستري مغز را رسم كرده و لوب‌‌ها را نشان دهند.   وسايل آموزشي لازم اورهد ـ كتاب ـ مدل قشر خاكستري مغز ـ كاغذ ـ مدادرنگي اصول بنيادي دانش‌‌آموزان با استفاده از اجراي اين الگوهاي تدريس خواهند توانست: انواع لوب‌‌هاي چهارگانه‌ در قشر خاكستري مغز را ياد بگيرند و عملكرد هر كدام از لوب‌‌ها را در ادراكات روزانه بفهمند. روش تدريس   روش تدريس فراشناخت و يادسپاري      زمان فعاليت‌هاي قبل از تدريس درس جديد     انجام ارزشيابي تشخيصي / آغازين           قبل از شروع تدريس براي مشخص شدن نقطه‌ي شروع سئوالات زير مطرح مي‌گردد: 1 ـ اطلاعات بينايي توسط چه چيزي در مغز دريافت مي‌شود؟ 2 ـ گيرنده‌هاي حسي در شبكيه بوسيله‌ي چه چيزهايي اطلاعات را دريافت مي‌كنند؟ 3 ـ مراحل دريافت اطلاعات از مخروط‌ها و ميله‌ها تا قشر خاكستري مغز ذكر كنيد. 4 ـ قشر خاكستري به چند نيمكره تقسيم مي‌شود و نحوه‌ي كار هر نيمكره را بگوييد.           6 دقيقه تنظيم وضعيت كلاس بصورت گروه‌هاي  Uشكل حداكثر 7 نفر    _ ايجاد انگيزه براي درس جديد سلام و احوال‌پرسي توسط معلم و حضور و غياب دانش‌آموزان ـ و ارتباط  اين مرحله با مرحله‌ي اول الگوي تدريس فراشناخت    4 دقيقه مـــــــراحل تـــــدريـــــــس  اجراي اين الگو داراي سه مرحله مي‌باشد: الف) مرحله‌ي آماده‌سازي. ب) مرحله‌ي نظم‌دهي. ج) مرحله‌ي ارزشيابي. الف) مرحله‌ي آماده‌سازي: معلم: بچه‌ها مي‌خواهم امروز ادامه‌ي بحث جلسه‌ي گذشته كه ادراك بينايي و نحوه‌ي پردازش اطلاعات از گيرنده‌هاي بينايي با قشر خاكستري در منطقه‌ي بينايي بود را تدريس كنم كه البته عنوان درس اين جلسه آشنايي با نواحي چهارگانه قشر خاكستري مغز و كاركردهاي آن مي‌باشد با روشي جديد و به كمك خود شما دانش‌آموزان عزيز. معلم : از آنان مي‌پرسيم كه به نظر شما اگر اين درس را به خوبي بياموزيم چه فايده‌اي براي زندگي ما خواهد داشت جوابهاي آنها را به روش بارش مغزي جمع‌بندي كرده و مجدداً مي‌پرسيم: درباره‌ي موضوع درسي چقدر اطلاعات دارند؟ و آيا مي‌توانند تعريف يا توضيحي به بيان خود مطرح كنند.؟   هدف معلم از طرح اين سئوالات آماده‌سازي دانش آموزان براي تدريس درس جديد مي‌باشد                   45 دقيقه   مـــــــــراحل تــــــــــدريــــــس  شروع تدريس : در اجراي تدريس اين بخش از محتواي كتاب از تكنيك تداعي مسخره در الگوي تدريس يادسپاري استفاده ميكنيم. معلم: بعد از اينكه دانش‌آموزان را گروه‌بندي كرديم هر گروه تصوير صفحه‌ي 81 قشر خاكستري مغز را كه قبلاً تهيه كرده‌اند به همراه خود دارند سپس به آنها مي‌گوييم بچه‌ها به تصويري كه از قشر خاكستري مغز تهيه كرده‌ايد توجه كنيد به نظر شما شبيه به كدام جانور است؟ دانش‌آموزان لاك‌پشت. معلم: بچه‌ها هر گروه ضمن خواندن صفحات 81 و 80 كتاب سعي كند با كشيدن قسمتهاي مختلف بدن لاك‌پشت روي تصوير ص81 كه كشيده‌ايد ضمن مطابقت آن مشخص كنيد هر لوب در كدام قسمت بدن لاك‌پشت قرار دارد؟ در اين قسمت معلم مي‌تواند در خصوص تعريف لوب به بچه‌ها كمك كند يا سئوالات احتمالي آنها را جواب بدهد. گروهها مشغول به كار شده و پس از مدتي بچه‌ها جاي هر ناحيه يا لوب را در روي بدن لاك‌پشت مشخص كرده و كار و توضيحات مربوط به هر لوب را در گروه مي‌فهمند كه معلم مي‌تواند در صورت داشتن وقت و تمايل بچه‌ها، نماينده 4 گروه را جهت اداي توضيح به پاي تابلو بياورد و در مورد چهارگانه قشر خاكستري مغز توضيح دهند. يكي از فوايد كاربرد اين الگو اين است كه با اتصال كلمات مطالب را به موارد آشنا پيوند مي‌دهند. و حتي با مقايسه كردن تصويرها «تصوير لاك‌پشت و تصوير ص 81 كتاب» مي‌توانند مطالب را به خاطر بسپارند به طور مثال : قسمت انتهاي بدن لاك‌پشت = لوب پيشاني انسان «نزديك صورت انسان» و ... ب) مرحله‌ي نظم‌دهي: در اين مرحله از شاگردان مي‌خواهيم مهارت‌ها ـ قوانين و آگاهي‌هاي تازه‌اي را كه آموخته‌اند در مقايسه با آن چه خود قبلاً نمي‌دانستند، بنويسند يا بيان كنند در واقع آنان بايد دو ستون مقابل هم را تنظيم كنند. در يك ستون به چيزهايي كه نمي‌دانستند يا آگاهي ناقص و كمي داشتند اشاره كنند و در ستون دوم آگاهي‌هاي تازه و كامل‌تر خود را ليست كنند.   معلم : دانش‌آموزان عزيز جدولي را مطابق جدول بنده كه پاي تابلو مي‌كشم شما هم رسم كنيد و هر گروه به جواب دادن آن مشغول شده و آن‌ها را فهرست كند. مطالب ناقصي كه اطلاع كمي از آن داشته‌ايد مطالبي كه جديد ياد گرفته‌ايد                   مــــــــــراحـــــــــــــل تـــــــــــــــدريس بعد از تكميل جدول توسط گروهها كه اين مرحله ضمن يادگيري پايدار مطالب خود به نوعي ارزشيابي تكويني مي‌باشد، به مرحله‌ي بعدي مي‌پردازيم. ج) ارزشيابي:  در اين مرحله از دانش‌آموزان مي‌خواهيم درباره‌ي فايده‌ و ضرورت‌ آموخته‌هاي جديد خود اظهار نظر كرده و درباره‌ي ارزش‌هاي تازه قضاوت كنند. ـ نظير اينكه اگر اين موضوع درسي را ياد نمي‌گرفتند احتمالاً چه مشكي براي آنان پيش مي‌آمد. ـ براي يادگيري بهتر و مطلوب‌تر چه نقشه‌اي مي‌خواهيد طرح كنيد. ـ چگونه مي‌توانيد آنچه را در درس حاضر آموخته‌ايد به ديگران منتقل كنيد.. معلم در اين قسمت خود به جمع‌بندي پاسخ‌ها‌ي احتمالي آنان از قبيل تهيه روزنامه‌ديواري ـ نمودار و ارائه كنفرانس و ... پرداخته و نتيجه‌ي مطلوب را ارائه مي‌دهد سپس به دانش‌آموزان مي‌گوييم براي يادگيري بهتر به اين چند سئوال كه قبلاً آماده كرده‌ايم جواب دهيد.(ارزشيابي پاياني) «اگر فرصت به اندازه‌ي كافي بود به صورت يك كوئيز كوتاه كتبي سئوالات را به آنان مي‌دهيم و پس از دادن سه الي چهار دقيقه فرصت، جواب‌ها را  بررسي مي‌كنيم، در غير اينصورت در كلاس سئوالات را شفاهي  در جمع مطرح كرده و به صورت انفرادي جواب آن را از دانش‌آموزان مي‌پرسيم».   ارزشيابي پاياني بعد از تدريس كل اهداف آموزشي جهت اطمينان از يادگيري شاگردان سئوالات زير مطرح مي‌گردد: 1 ـ لوب آهيانه‌اي در كدام ادراكات نقش دارد؟ 2 ـ ادراك بينايي در كدام ناحيه يا لوب صورت مي‌پذيرد؟ 3 ـ وظيفه يا نقش لوب پيشاني در درك اطلاعات را بگوييد؟ 4 ـ ادراك اطلاعات شنوايي در كدام لوب قرار دارد؟   8 دقيقه نتيجه‌گيري و جمع‌بندي تصويري آماده شده از تداعي مسخره‌ي لاك‌پشت و تصوير اصلي قشر خاكستري مغز كه قبلا‌ً داشته‌ايم را روي اورهد گذاشته و مجدداً با همكاري بچه‌ها تدريس نواحي چهارگانه را مرور مي‌كنيم.   5 دقيقه تعيين‌تكليف و فعاليتهاي تكميلي دانش‌آموزان عزيز با توجه به مطالبي كه گفته شد: 1ـ صفحات 116 و 117 كتاب را نيز مطالعه نموده و براي جلسه‌ي آينده حاضر كنيد. 2ـ نسبت به تهيه يك بروشور علمي ـ آموزش در خصوص اين درس اقدام كنيد.   2 دقيقه           منابع و مأخذ 1 ـ حرير فروش، زهرا. رعنايي، مجيد. (1377). راهنماي عملي الگوهاي تدريس. تهران: نشر شورا.   2 ـ حاج اسحاق، سهيلا. (1382). آموزش راههاي يادگيري ( الگوي يادسپاري). همدان: مهين نو.   3 ـ فضلي خاني، منوچهر. (1381). راهنماي عملي روش‌هاي مشاركتي و فعال درفرآيند تدريس. تهران: مؤسسه فرهنگي مفاد در تربيت.   4 ـ ملكي، حسن. (1382). مهارت‌هاي اساسي تدريس. زنجان: نيكان كتاب.   5 ـ كتاب روانشناسي دبيرستان‌ سوم رشته انساني. چاپ 1385.